5.2. Đổ lỗi và tâm thế của kẻ thua cuộc

Đổ lỗi là phản xạ quen thuộc của con người khi mọi thứ không diễn ra như ý. Đổ cho hoàn cảnh. Đổ cho người khác. Đổ cho quá khứ. Làm như vậy giúp ta nhẹ lòng trong chốc lát, vì ít nhất thì… không phải lỗi của mình. Nhưng cái giá phải trả cho sự nhẹ lòng đó là rất đắt.

Mỗi lần bạn đổ lỗi, bạn tự đẩy mình ra khỏi vị trí người làm chủ. Bạn nói với chính mình rằng mình không có quyền can thiệp, không có khả năng thay đổi, và không cần chịu trách nhiệm. Nghe thì có vẻ dễ chịu, nhưng thực chất đó là tâm thế của kẻ thua cuộc.

Người quen đổ lỗi luôn có lý do rất hợp lý cho mọi kết quả tệ. Họ có thể nói rất hay về hoàn cảnh, về sự bất công, về những yếu tố bên ngoài. Nhưng họ hiếm khi tiến lên. Không phải vì họ không thông minh, mà vì họ đã trao quyền lực của mình cho những thứ họ không kiểm soát được.

Đổ lỗi giúp bạn tránh cảm giác khó chịu trong hiện tại, nhưng nó khóa chặt mọi cơ hội thay đổi trong tương lai. Khi nguyên nhân luôn nằm ở bên ngoài, giải pháp cũng mãi ở ngoài tầm tay. Bạn chỉ còn biết chờ đời đổi khác.

Ngược lại, người chịu trách nhiệm không cần hoàn cảnh hoàn hảo. Họ không mất thời gian tìm thủ phạm. Họ tìm bài học. Họ hỏi: “Mình đã làm gì, hoặc chưa làm gì, để chuyện này xảy ra?” Câu hỏi đó có thể khó nghe, nhưng nó mở ra cánh cửa duy nhất dẫn tới tiến bộ.

Tâm thế của kẻ thua cuộc không phải là thất bại, mà là quen sống trong vai nạn nhân. Khi bạn tin rằng mình luôn bị tác động, bạn sẽ không bao giờ phát triển được sức mạnh nội tại. Bạn phản ứng thay vì hành động. Bạn biện minh thay vì thay đổi.

Điều nguy hiểm là: đổ lỗi có thể trở thành thói quen. Một khi đã quen, bạn sẽ thấy nó rất “hợp lý”. Nhưng chính sự hợp lý đó khiến bạn dậm chân tại chỗ, trong khi thời gian vẫn trôi và cơ hội vẫn đi qua.

Từ bỏ thói quen đổ lỗi không làm bạn yếu đi. Nó làm bạn mạnh hơn. Bởi vì ngay khoảnh khắc bạn nói “phần này là trách nhiệm của tôi”, bạn lấy lại quyền lực đã trao đi. Và chỉ người dám đứng ở vị trí đó mới có cơ hội thật sự chiến thắng.