6.4. Làm việc với đúng người, đúng vai trò

Một doanh nghiệp không thể tự vận hành nếu con người bên trong nó không được đặt đúng chỗ. Phần lớn vấn đề về hiệu suất, xung đột hay quá tải không đến từ việc thiếu người giỏi, mà đến từ việc người giỏi đang làm sai vai trò. Khi điều này xảy ra, không ai phát huy hết năng lực, và người sáng lập lại bị kéo trở lại vị trí nút thắt quen thuộc.

Trong tư duy 2x, người ta thường tuyển người để lấp chỗ trống. Có việc gì thì tìm người làm việc đó. Cách tiếp cận này giải quyết được vấn đề trước mắt, nhưng về lâu dài tạo ra một tổ chức chắp vá, nơi con người phải uốn mình theo công việc, thay vì công việc được thiết kế xoay quanh thế mạnh của con người.

10x đòi hỏi cách nhìn ngược lại. Thay vì hỏi “ai có thể làm việc này?”, câu hỏi trở thành “ai là người phù hợp nhất để gánh vác trách nhiệm này ở cấp độ cao nhất?”. Sự khác biệt nằm ở chuẩn mực. Đúng người không chỉ là người có kỹ năng, mà là người có động lực nội tại, cách nghĩ và nhịp độ phù hợp với vai trò đó.

Đúng vai trò cũng quan trọng không kém. Một người có thể rất giỏi, nhưng nếu họ ở sai vị trí, năng lực đó sẽ bị lãng phí hoặc thậm chí trở thành nguồn gây xung đột. Khi vai trò không khớp, người ta phải gồng mình để hoàn thành công việc, thay vì phát huy một cách tự nhiên. Điều này sớm muộn cũng dẫn đến kiệt sức hoặc rời bỏ.

Khi đúng người được đặt vào đúng vai trò, một hiện tượng khác hẳn xảy ra. Công việc được hoàn thành với ít ma sát hơn. Quyết định được đưa ra nhanh hơn. Người lãnh đạo không cần can thiệp nhiều, bởi mỗi người đều đang làm phần việc phù hợp nhất với mình. Trách nhiệm không còn là gánh nặng, mà là không gian để thể hiện năng lực.

Làm việc với đúng người, đúng vai trò cũng đòi hỏi sự dũng cảm trong việc nói “không”. Không phải ai giỏi cũng phù hợp. Không phải mối quan hệ lâu năm nào cũng nên tiếp tục ở cùng một hình thức. 10x yêu cầu bạn đặt chuẩn mực của hệ thống lên trên sự tiện lợi hay cảm xúc ngắn hạn.

Ở tầng sâu hơn, đây là sự thay đổi cách nhìn về lãnh đạo. Bạn không còn cố gắng trở thành người giỏi nhất trong phòng, mà trở thành người tạo ra căn phòng nơi mỗi người đều có thể ở vị trí tốt nhất của họ. Khi điều đó xảy ra, doanh nghiệp bắt đầu vận hành như một hệ sinh thái, chứ không phải một tập hợp cá nhân bị kéo bởi một trung tâm duy nhất.

Đúng người, đúng vai trò không chỉ làm công việc nhẹ hơn. Nó làm cho tăng trưởng trở nên bền vững. Và chính sự bền vững đó là điều cho phép doanh nghiệp tiếp tục mở rộng, tự vận hành và tự nhân bản mà không đánh mất chất lượng hay linh hồn ban đầu.